|
 Małgorzata Moroz, Krynica. Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu
Problematyka białoruska rzadko pojawiała się w polskiej historiografii powojennej, a jeżeli już, to przez wiele dziesięcioleci głównym tematem badań naukowych była białoruska lewica rewolucyjna. Utrwaliło to, ukształtowany jeszcze w okresie międzywojennym, stereotyp Białorusinakomunisty, który rzutował na wizerunek całej społeczności, dając w rezultacie zniekształcony obraz życia społeczno—politycznego mniejszości białoruskiej w Drugiej Rzeczypospolitej. Celem niniejszej pracy jest ukazanie mało znanych dziejów białoruskiej inteligencji katolickiej, związanej w okresie międzywojennym.
Historia Białorusi, Eugeniusz Mironowicz, Oleg Łatyszonek
Pod koniec XX wieku miało miejsce doniosłe wydarzenie w dziejach narodu białoruskiego — Białoruś stała się niepodległym państwem i jest suwerennym sąsiadem niepodległej Polski. Białoruś buduje jednak swoją niepodległość zupełnie inaczej niż Polska, a polityczne, ekonomiczne i kulturalne wybory dokonywane przez Białorusinów budzą niekiedy zdziwienie wśród Polaków. Zrozumienie odmienności Białorusinów, wynikającej przecież z ich niełatwych i skomplikowanych dziejów, wymaga przedstawienia tych dziejów w sposób możliwie obiektywny. Być może, czytelnik uzna pewne sądy autorów za krzywdzące dla Polaków.
Пасынкі і ваколіца, а. Рыгор Сасна, Дарафей Фіёнік
Na dość rozległym obszarze, leżącym w środkowym biegu rzek Orlanki i Łoknicy — dopływów Narwi, przed wiekami ulokowały się osady ludzkie, które w chrześcijańskiej dobie dały początek prawosławnej parafii Pasynki. Wspomniane rzeki, zasilane przez liczne źródła, od dawien dawna dawały wiele życiodajnych soków omawianym terenom. Ich czyste wody obfitowały w ryby, szeroką dolinę Orlanki porastały bujne trawy łąkowe, bystry nurt Łoknicy i jej wysokie brzegi zachęcały do stawiania młynów. Jeden z takich młynów, teraz napędzany energią elektryczną, do dziś zachował się przy wsi Łoknicy.
Прыход Рыбалы, а. Рыгор Сасна, Дарафей Фіёнік
Opisując dzieje podlaskich miejscowości, zamieszkałych przez prawosławnych Białorusinów, tym razem dotarliśmy do parafii wiejskiej. Dotychczas bowiem ukazały się nasze opracowania dotyczące dwóch miejscowości typu miejskiego: Bielska Podlaskiego oraz Orli. Oba te ośrodki w wielu okresach lub epizodach swej historii są twardo umiejscowione w ogólnych dziejach Rzeczpospolitej. Wydarzenia z dziejów parafii Ryboły mają raczej wymiar lokalny, co jednocześnie obliguje do bardziej wnikliwego traktowania każdego faktu, zauważenia szczegółów.
Księga cudów przed ikoną Matki Bożej w Starym Korninie dokonanych
Lata od 1707 do 1710 roku były na obszarze Wielkiego Księstwa Litewskiego okresem epidemii morowego powietrza. Przemarsz wojsk bio rących udział w wojnie północnej znacznie rozszerzył liczbę zachorowań na terenie Podlasia i Grodzieńszczyzny. Epidemia zdziesiątkowała ludność wielu miast i wsi. W tak trudnym dla mieszkańców okresie odwoływano się do orędownictwa Matki Bożej. Rozwój kultu maryjnego na początku XVIII wieku należy łączyć z cudownymi objawieniami Najświętszej Marii Panny i z powstaniem wielu miejscowości pątniczych.
Жыцьцё пад агнём, Лявон ЮРЭВІЧ
Гэтая кніга не зьяўляецца біяграфіяй чалавека, хоць ён – тая постаць, вакол якой разгортваюцца падзеі і, што найбольш важна, залежаць ад яе. Гэтая кніга – не гістарычнае дасьледаваньне, хоць гаворка пойдзе пра гістарычныя падзеі, да таго ж малавядомыя ці, хутчэй, вядомыя з аднаго боку. І разам з тым – кніга і чалавека, і пра гісторыю. З тых часоў, пра якія пойдзе аповед, не захавалася дакумэнтаў, прынамсі, для дасьледнікаў без пагонаў: цалкам магчыма, што яны па-ранейшаму схаваныя ў архівах КДБ і, некалі выдрукаваныя, адкарэктуюць напісанае на бачынах гэтай кнігі.
Polityka narodowościowa PRL, Eugeniusz Mironowicz
Jednym z nierozwiązywalnych problemów II Rzeczypospolitej była kwestia mniejszości narodowych. Stanowiły one trzecią część mieszkańców kraju, politycznie i kulturowo ciążyły najczęściej ku ośrodkom ościennym. Polskie elity polityczne, którym udało się doprowadzić do odzyskania niepodległości w 1918 r., okazały się zupełnie nieprzygotowane do włączenia wielomilionowej masy obywateli do budowy wspólnego wielonarodowego państwa. Naród zaś po długoletniej niewoli miał trudności z zaakceptowaniem jako równoprawnych obywateli osób mówiących innymi językami.
Беларуская кніга пад нямецкім кантролем, Юры Туронак
Аднойчы ў 60-х гадах адзін вядомы дзеяч Беларускага грамадска-культурнага таварыства на Беласточчыне i паважаны педагог у Бельску Падляшскім пазычыў у свайго сябра Міколы Калодкі выдадзеную ў 1942 г. у Берліне кнігу Гісторыя Беларусі ў картах, пасля чаго занёс яе ў павятовы камітэт Польскай аб'яднанай рабочай партыі (ПАРП) з даносам на Калодку за захоўванне i pacпаўсюджванне фашысцкай літаратуры. І хаця ў камітэце не змаглі разабрацца са зместам кнігі і ацаніць яе, але на ўсялякі выпадак Калодку выключылі з партыі.
Орля на Падляшшы. Гісторыя Царквы, горада і наваколля, а. Рыгор Сасна, Дарафей Фіёнік
W rozumieniu potocznym, zgodnie z tym czego nauczono nas w szkole, historię pojmujemy jako odwieczne zmaganie się państw, narodów, religii, kultur... W pamięci byłych uczniaków pozostają najczęściej mechanicznie tam wprowadzone abstrakcyjne pojęcia, daty, nazwiska panujących, miejsca bitew — słowem okruchy krwawej historii zmagań za rząd ciał i dusz. W zasadzie można by na takie przedstawianie i przyswajanie historii się zgodzić, gdyby... nie fakt, iż nie ma to nic wspólnego z realiami życia codziennego ogromnej większości mieszkańców Ziemi.
Беларускі ліцэй у Гайнаўцы, Васіль САКОЎСКІ
У 1994 г. прыпала 50-я гадавіна існавання беларускага школьніцтва ў пасляваеннай Польшчы. Значыць, мінула тады паўвека той дзейнасці беларусаў, якая з’яўлялася і будзе з’яўляцца адной з важнейшых умоў захавання нашых традыцый, развіцця культуры і роднай мовы, здабывання ведаў з нашай мінуўшчыны і павышэння нацыянальнай свядомасці. І хаця абуджэнне і фармаванне нацыянальнай свядомасці з’яўляецца працэсам складаным і працяглым, школа ў гэтым працэсе мела, мае і будзе мець калі не дамінуючую, то, напэўна, вельмі важную ролю.
У новай айчыне. Штодзённае жыццё беларусаў Беласточчыны ў міжваенны перыяд.
Пасля польска-савецкай вайны і заключэння Рыжскага дагавору ў сакавіку 1921 года, тэрыторыя, на якой пражывалі беларусы, апынулася ў дзвюх дзяржавах — Польшчы і Савецкім Саюзе. Беларусы, грамадзяне Польшчы, складалі звыш двухмільённую нацыянальную групу[1], культурнай адметнасці якой не хацелі бачыць дзяржаўныя ўлады, паслядоўна рэалізуючыя палітыку асіміляцыі славянскіх меншасцей. Большасць беларусаў пражывала ў чатырох паўночна-ўсходніх ваяводствах: : Палескім — 654 тыс., Наваградскім — 616 тыс., Віленскім — 407 тыс. і Беластоцкім — 269 тыс.
Nasze tysiąc lat. Z Sokratem Janowiczem rozmawia Jerzy Chmielewski
Książka ta – jak może sugerować tytuł – nie jest ani podręcznikiem, ani chronologicznie uporządkowanym zapisem historycznych dziejów Białorusi. Potrzeba jej wydania narodziła się dawno, by w popularnej formie móc odpowiedzieć na podstawowe białoruskie pytania. Jest adresowana do zwyczajnych czytelników, którzy czasem interesują się białoruską historią i kulturą. Dlatego jest napisana po polsku.Pytania i odpowiedzi zostały podzielone na rozdziały. Całość przypomina publicystyczną gawędę, przeradzającą się miejscami w esej literacki. Prawem takiego gatunku jest swoboda interpretacji poruszanych zagadnień.
Кара за службу народу. Абразкі ссыльнага жыцьця, Мар'ян ПЕЦЮКЕВІЧ
Зь вёскі Цяцеркі празь Сібір у Польшчу — так у вялікім скарачэньні можна прадставіць жыцьцёвы шлях Мар’яна Пецюкевіча, беларускага дзеяча і этногафа, сібірскія ўспаміны якога чытач зараз трымае ў руках. Аўтар пісаў іх у 70-я і 80-я гады ў Польшчы, жывучы і працуючы ў Торуні. Аддаленасьць ад роднай Беларусі, пражываньне сярод палякаў не прычынілася да страты беларускай сьвядомасьці. Наадварот, Мар’ян Пецюкевіч ніколі не расставаўся са сваёй беларускасьцю, жыў зь ёю да апошніх дзён свайго жыцьця.
«Айцы» БССР і іхны лёс, Аўген Калубовіч
Нарыс «"Айцы" БССР і іхны лёс», які мы прапануем увазе нашых паважаных чытачоў, ставіць мэту выясьніць, як паўстала БССР і які лёс спаткаў ейных творцаў, выясьніць праўдзівую гісторыю ў вадрозьненьне ад фальшывай, прапагандовай вэрсіі афіцыйнай савецкай гістарыяграфіі. За «айцоў» БССР мы ўважаем беларусаў нацыянал-камуністых, якія, апынуўшыся паза межамі БНР (на савецкім баку лініі фронту), гуртаваліся ў свае нацыянальна-аўтаномныя беларускія сэкцыі РКП(б).
Białoruś 1914–1929. Kultura pod presją polityki, Helena GŁOGOWSKA
W poznaniu politologicznym istotne miejsce zajmuje kwestia przeobrażeń ustrojowych i społecznych różnych krajów. W tym względzie na szczególną uwagę zasługuje Białoruś. Jest to kraj bezpośrednio graniczący z Polską. Historyczne losy Białorusi splotły się z losami Polski tak poprzez zmiany granic, jak i kształtowanie się narodów oraz ich kultur. Szczególny rozdział w dziejach przeobrażeń państwowych i kulturowych Białorusi zaznaczył się w I połowie XX w. Białoruś uzyskała status niepodległego państwa w 1918 r. jako Białoruska Republika Ludowa. Następnie stała się jedną z republik radzieckich.
Успаміны, Aнеля КАТКОВІЧ, Вэраніка КАТКОВІЧ-КЛЕНТАК
Анеля й Вэраніка Катковічанкі, як многія другія зь іхняга пакаленьня, не ўвайшлі ў энцыкляпэдыі беларускай гісторыі. У сваім лёсе сьвядома выбралі Беларусь, для якой жылі й працавалі, а пасьля за яе пакутавалі. Пра сваё жыцьцё аставілі ўспаміны. Асаблівасьць іх заключаецца ў тым, што нямногія Беларусы пасьля ІІ сусьветнай вайны й лягероў Савецкага Саюзу адважыліся сьпісаць сваё перажытае для патомных. Прышываная ім латка "врагов народа", "беларускіх нацыяналістаў" дыскрымінавала іх у грамадзтве. Усё-ж такі некаторыя зь іх ня здрадзілі сваёй Беларусі.
Ніколі болей - кніга ўспамінаў
Кніга выдадзена ў рамках ажыцьцяўленьня праекту па зборы і выданьні сьведчаньняў пацярпелых ад палітычных рэпрэсіяў жыхараў Горадні. Апублікаваны матэрыял адлюстроўвае падзеі такой змрочнай зьявы нашай нядаўняй гісторыі, як камуністычныя рэпрэсіі. На жаль, гэтая нацыянальная трагэдыя пачынае забывацца грамадзтвам, што нясе небясьпеку яе паўтарэньня. У першы разьдзел кнігі ўвайшлі ўспаміны былых вязьняў ГУЛАГ-у. Аўтары другога разьдзелу – сыны і дочкі рэпрэсаваных, якія выхоўваліся ў спэцыяльных дзіцячых дамах і доўгі час насілі таўро дзяцей „ворагаў народу”.
Ніколі болей - кніга ўспамінаў
Кніга выдадзена ў рамках ажыцьцяўленьня праекту па зборы і выданьні сьведчаньняў пацярпелых ад палітычных рэпрэсіяў жыхараў Горадні. Апублікаваны матэрыял адлюстроўвае падзеі такой змрочнай зьявы нашай нядаўняй гісторыі, як камуністычныя рэпрэсіі. На жаль, гэтая нацыянальная трагэдыя пачынае забывацца грамадзтвам, што нясе небясьпеку яе паўтарэньня. У першы разьдзел кнігі ўвайшлі ўспаміны былых вязьняў ГУЛАГ-у. Аўтары другога разьдзелу – сыны і дочкі рэпрэсаваных, якія выхоўваліся ў спэцыяльных дзіцячых дамах і доўгі час насілі таўро дзяцей „ворагаў народу”.
Літаратурны рух на эміграцыі, Лявон ЮРЭВІЧ
Эміграцыйная літаратура Беларусі мае доўгую, яшчэ ад Францішка Скарыны, гісторыю. Бэрлінская газэта «Раніца» 28 траўня 1944 г. зьмясьціла на сваіх бачынах верш «Туга на чужой старане» Вінцэся Каратынскага, назваўшы аўтара «піянэрам беларускае эміграцыі». Асобныя парасткі былі і ў 20–х г. мінулага стагодзьдзя: часопіс «Крывіч» у Коўне (1923—1926), паэзія Ўладзімера Жылкі ды зборнік «Замежная Беларусь», выдадзены ў Празе ў 1926 г. Яшчэ — творчасьць Кастуся Езавітава й Віктара Вальтара ў Латвіі, Гальляша Леўчыка ў Варшаве. Распачынаючы гаворку пра эміграцыйны літаратурны рух, неабходна акрэсьліць ягоныя часавыя межы.
Бежанства 1915 года
Прапанаваны том змяшчае ўспаміны жыхароў сённяшняй Беласточчыны, якія ў 1915 годзе пакінулі месца свайго жыхарства і падаліся ў бежанства ў глыб Расіі. У асноўную частку кнігі ўвайшлі тэксты друкаваныя на старонках тыднёвіка „Ніва” ў 1958-2000 гадах і непублікаваныя матэрыялы, сабраныя журналістамі, карэспандэнтамі і чытачамі. Пад гэтымі тэкстамі падаецца аўтар і год запісу. У кнізе друкуюцца таксама матэрыялы, сабраныя ў час маладзёжных летнікаў „Войшкі ‘97” і „Грыневічы ‘98”, арганізаваных Беларускім гістарычным таварыствам і апублікаваныя ў краязнаўча-культурным часопісе.
Вяртаньне да сваіх, С. Грынкевіч, Ф. Грышкевіч, У. Казлоўшчык
Кнігу склалі творы тых, хто шмат гадоў ганьбаваўся, крытыкаваўся ці проста замоўчваўся ў гісторыі беларускай літаратуры. Час вяртання даўно наступіў, каб іх творчая спадчына стала нашым духоўным набыткам, прыйшла да беларускага чытача. Тры трагічныя постаці — Станіслаў Грынкевіч, Франук Грышкевіч і Уладыслаў Казлоўшчык — былі родам з Беласточчыны. У свой час Заходняя Беларусь мела двух Станіславаў Грынкевічаў. Малодшы Станіслаў Грынкевіч быў шчырым беларусам, памёр на эміграцыі ў Амерыцы. А яго дзядзька Станіслаў Грынкевіч займаўся літаратурай і медыцынай.
Навейшая гісторыя Беларусі, Яўген МІРАНОВІЧ
У польскай гістарыяграфіі гісторыя Беларусі на фоне іншых суседзяў Польшчы займае выключна мала месца. У школьных падручніках Полацкае княства, якое паспяхова супраціўлялася інтэграцыі з сярэдневяковай дзяржавай Кіеўскай Русі, нават не згадваецца. На працягу некалькіх стагоддзяў Беларусь уваходзіла ў састаў Рэчы Паспалітай. У свядомасці палякаў Вялікае княства Літоўскае часта атаясамліваецца выключна з дзяржавай літоўцаў, хаця літоўцамі ў XVI стагоддзі называлі беларускіх князёў і баяраў, а старабеларуская мова лічылася нацыянальнай і на ёй вялося.
Białoruskie formacje wojskowe 1917-1923, Oleg ŁATYSZONEK
Беларускія вайсковыя фармаваньні ў гэтым часе ўзьнікалі ў розных краінах. У некаторых краінах, як напрыклад у Польшчы, беларускія аддзелы ствараліся пад апекай розных палітычных цэнтраў. Большасьць разьдзелаў гэтай кніжкі абапіраецца на архіўных матэрыялах. Найбольш матэрыялаў, якія тычацца дзейнасьці генерала Станіслава Булак-Балаховіча ды іншых беларускіх вайскоўцаў знаходзіцца ў Цэнтральным Вайсковым Архіве ў Рэмбэртове. Вельмі важнай крыніцай пры ўзьніканьні гэтай працы была таксама беларуская прэса з гадоў 1917-21.
Беларуская Гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945-1950), Ян МАКСІМЮК
Без нацыянальнай школы няма нацыянальнай сьвядомасьці. Беларусы, як ніводная іншая нацыя ў Эўропе, спазналі гэтую праўду асабліва балюча. Сёньня, пры наяўнасьці вонкавых прыкметаў самастойнага нацыянальнага жыцьця, беларусы ўсё яшчэ хістаюцца над прорвай у нацыянальную пагібель. Ніхто ня ў змозе прадбачыць, якім бокам павернецца беларускі лёс: ці будзе гэта своеасаблівы выпадак культурна—моўнай „ірляндызацыі”, ці, можа, нараджэньне нацыі з постсавецкага жыхарства на тэрыторыі Беларусі?
|
|
|
